Kullanıcı Adı :   
Parola :   
Beni Hatırla Üye Ol
   
 
     
  
 
 
Yerel Siyaset
Hulusi ŞENTÜRK
Modern Kent Yönetimi
Erol KAYA
Hulusi ŞENTÜRK
Osman DANIŞ
Sami ŞİMŞEK
Belediyecilik Terimleri
Hulusi ŞENTÜRK
KENT ESNAF VE ZANAATKARLARININ SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
Fatih YÜCEL
Isparta Toplantıları 6
Hulusi ŞENTÜRK
Isparta Toplantıları 7
Hulusi ŞENTÜRK
 
 
Yerel Siyaset - TÜRKİYE’DE EVDE BAKIM HİZMETLERİ: ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ ÖRNEĞİ
TÜRKİYE’DE EVDE BAKIM HİZMETLERİ: ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ ÖRNEĞİ    
1. EVDE BAKIM HİZMETLERİ

Kısaca bireylerin bakım gereksinimlerinin ev ortamında karşılanması (Karahan ve Güven, 2002: 156) şeklinde tanımlanabilen evde bakım hizmetleri; hekim, hemşire, psikolog, diyetisyen, fizyoterapist, sosyal hizmet uzmanı, ev ekonomisti ve bakım destek elemanı gibi farklı meslek ve branş üyelerinin işbirliği ve eşgüdümü ile sürekli, kapsamlı ve organize bir biçimde sunulan koruyucu ve tedavi edici hizmetler bütününü ifade etmektedir (Aksayan ve Cimete, 1998: 5).

Evde bakım hizmetlerinden yararlanan gruplar çoğunlukla kronik hastalar, yaşlılar ve özürlülerdir. Bu grupların yararlandığı evde bakım hizmetleri uzun süreli olup, doğum sonrası ya da taburcu sonrası geçici bir süreliğine bakıma ihtiyaç duyan kimseler ise kısa süreli evde bakım hizmetlerinden yararlanmaktadır (Arno ve diğ., 1994: S16).

Evde bakım hizmetleri ile bakıma muhtaç bireylerin sadece tıbbi bakım ihtiyaçları değil, sosyal bakım ihtiyaçları da karşılanmaktadır. Sosyal bakım hizmetleri teknik olarak ADLs (Activities of Daily Living) olarak adlandırılan yemek yeme, banyo, tuvalet, giyinme, soyunma, hareket etme gibi günlük yaşam aktiviteleri ile IADLs (Instrumental Activities of Daily Living) olarak adlandırılan ev işleri, yemek yapma, alışverişe gitme gibi yardımcı günlük yaşam aktiviteleri desteğini içermektedir (Kane, 1999: 303).

Evde bakım hizmetlerinin amacı, bireylere kaliteli, ihtiyaca uygun ve düşük maliyetli bakım hizmetleri sunarak, onların bağımsızlıklarını sağlamak ve yaşam kalitelerini yükseltmek (Havens, 1999: xiii) ve bakıma muhtaç bireyin ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayarak aileye destek vermek, böylece hem bir bütün olarak ailenin hem de tüm aile üyelerinin işlevselliğini arttırmaktır (Bulut, 2001: 34).

Evde bakım hizmetleri Batı’da özellikle 1950’li yıllardan itibaren tercih edilmeye başlamış ve tüm dünyada yaygınlaşma eğilimi göstermiştir. Gerek demografik, gerek toplumsal gerekse de ekonomik nedenler evde bakım hizmetlerini öncelikli hale getirmiştir. Ayrıca bilim ve teknolojide meydana gelen gelişmeler evde bakım hizmetlerinin sunumunun kolaylaştırılmasına katkıda bulunmuştur. Yapılan pek çok araştırma, evde bakım hizmetleri ile bireylerin kendilerini daha iyi hissettiklerini/daha çabuk iyileştiklerini göstermiş, insanların kurum bakımı yerine evde bakım hizmeti almak istediklerini ortaya koymuştur (Davey and Patsios, 1999: 277).

2. TÜRKİYE’DE EVDE BAKIM HİZMETLERİ

Mevcut demografik eğilimlerin devam edeceği varsayımından hareketle yapılan hesaplamalar, 21. yüzyılın tüm dünyadaki beklentilere paralel olarak Türkiye’de de yaşlı yüzyılı olacağına işaret etmektedir. Değişen yaş yapısı ile birlikte, özellikle yüzyılın ikinci yarısından itibaren, yaşlı nüfusun, sosyal, demografik ve ekonomik açıdan Türkiye’de de önem kazanması beklenmektedir (DPT, 2007: 7).

Dünya ülkeleri içerisinde toplam nüfusu içerisindeki yaşlı nüfusu % 7’lik bir oranla oldukça düşük olmasına rağmen, Türkiye nüfusu hızla yaşlanmaktadır. 2025 yılına gelindiğinde 65 yaş ve üzeri nüfusun toplam nüfus içerisindeki oranının % 10’a yükseleceği tahmin edilmektedir (TÜİK, 2009). 2050 yılına gelindiğinde ise Türkiye’de 16 milyon 65 yaş ve üstü kimse olacağı, bunun da toplam nüfusun % 17’sine tekabül edeceği varsayılmaktadır (DPT, 2007: 7). Bu tahminler Türkiye’nin acil bir şekilde yaşlanan nüfusunun sorumluluğunu almaya yönelik hazırlıklar yapmaya başlaması gerektiğini göstermektedir.

Türkiye’de henüz sosyal sigortalar çatısı altında ihdas edilmiş bir bakım güvence sistemi bulunmamaktadır. Evde bakım hizmetleri SHÇEK, bazı İl Sağlık Müdürlükleri, özel sektör, gönüllü kuruluşlar ve İstanbul, Ankara, Kocaeli Büyükşehir Belediyeleri tarafından primsiz model çerçevesinde verilmektedir. 2007 yılında yapılan Özürlüler Şurası’nda bakım sigortasının kurulmasına yönelik bir karar alınmıştır ve bu yöndeki çalışmalar devam etmektedir. Hizmetlerin dağınıklığı, belli standartlardan yoksunluğu ve her kesime ulaşamaması bakım sigortasının bir an önce çıkarılmasını gerektirmektedir.

3. ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ’NDE EVDE BAKIM HİZMETLERİ

Literatürde bilinenin aksine, Türkiye’de evde bakım hizmetlerini ilk başlatan büyükşehir belediyesi olma özelliğini taşıyan Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin evde bakım hizmetleri uygulamasını, yapılan mülakatlar ve temin edilen veriler ve dokümanlar ışığında oniki temel alt başlık altında incelemek mümkündür.

3.1. Evde Bakım Hizmetlerinin Tarihçesi

Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde evde bakım hizmetleri, Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı’na bağlı, Yaşlı Hizmetleri ve Şefkat Evleri Şube Müdürlüğü çatısı altında bulunan Yaşlılara Hizmet Merkezi tarafından yürütülmektedir. Yaşlılara Hizmet Merkezi, ev ortamında yaşlının desteklenmesi ve toplumdan soyutlanmadan yaşamına devam etmesi amacıyla 5 Eylül 1994 tarihinde kurulmuştur.

Ankara Büyükşehir Belediyesi, Türkiye’de evde bakım hizmetleri uygulamasını başlatan ilk büyükşehir belediyesi olma özelliğini taşımaktadır. Merkezin amacı, üyelerinin günlük yaşamlarını kolaylaştırırken, yalnız olmadıklarını onlara hissettirmek ve gösterilen ilgi, sevgi ve şefkat ile onurlu bir yaşam sürmelerini sağlamak olarak ifade edilmektedir. Türkiye’de bu amacı taşıyan ilk kuruluş olan Yaşlılara Hizmet Merkezi’nin Şubat 2008 itibariyle 16.371 üyesi bulunmakta iken, 10.03.2010 tarihi itibariyle genel toplam üye sayısı neredeyse iki katına yükselerek 28.917’ye ulaşmıştır. Eşler de üye olarak hizmetlerden yararlandığından, üye sayısına dahil edilmektedir.

3.2. Evde Bakım Hizmetleri Uygulamasını Başlatma Nedeni

Yapılan mülakatlarda, Ankara Büyükşehir Belediyesi yetkilileri evde bakım hizmetlerinin büyükşehir belediye başkanlarının öncülüğü ile başlatıldığını belirtmişlerdir. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı’nın önceki görev yerinin Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu olmasına bağlı olarak, sosyal hizmetler konusunda gerekli altyapıya ve duyarlılığa sahip olduğunun, insana hizmetin her şeyden önce geldiğini düşündüğünün altını çizmişlerdir (Kişisel görüşme, 2010).

3.3. Evde Bakım Hizmetlerinin Organizasyonu

Ankara Büyükşehir Belediyesi Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı Yaşlı Hizmetleri ve Şefkat Evleri Şube Müdürlüğü çatısı altında “Yaşlılara Hizmet Merkezi”, “Yaşlılar Lokali”, “Yaşlılar ve Gençler Bilgi Erişim Merkezi”, “Şefkat Evleri” ve “Günlük Barınma Evi” bulunmaktadır.

Evde bakım hizmetleri, Yaşlılara Hizmet Merkezi tarafından organize edilmektedir. Küçükesat’ta bulunan Yaşlılara Hizmet Merkezi’nde hizmetlerin koordinasyonu sağlanmakta ve denetimi yapılmaktadır.

Şekil 1. Ankara Büyükşehir Belediyesi Yaşlı Hizmetleri ve Şefkat Evleri Şube Müdürlüğü Organizasyon Şeması





Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde evde bakım hizmetleri her yıl açık ihale yöntemiyle özel bir firmaya verilmektedir.

Evde bakım hizmetlerinin yanı sıra “hastane bahçelerinde ve banklarda yatmaya paydos” sloganıyla, Ankara dışındaki illerden tedavi için Ankara’ya gelmiş olan, ancak konaklama imkânı olmayan fakir, muhtaç, dar gelirli hasta ve refakatçilerinin geçici bir süre (çoğunlukla en fazla 30 gün) ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla “Şefkat Evleri”ni hizmete açmıştır. İlki 2003 yılında açılan ve Ankara’da şu an itibariyle dört tane olan Şefkat Evleri, Türkiye’de bir ilk olarak nitelendirilmektedir. Şefkat Evleri’nde; konaklama, hastane servisi, rehberlik ve danışmanlık ve yemek hizmetleri verilmektedir. Şefkat Evleri uygulamasının özellikle çevre illerden eğitim-araştırma hastanelerine yoğun talep olan diğer büyükşehir belediyelerine örnek teşkil etmesi gerekmektedir.

3.4. Evde Bakım Hizmetlerinde Görev Yapan Personel Sayısı

Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde evde bakım hizmetleri kapsamında doktor (toplam üç tane), hemşire, psikolog, sosyal hizmet uzmanı, bakım destek elemanı gibi farklı meslek gruplarından insanlar ile çalışılmaktadır. Aşağıdaki tabloda evde bakım hizmetleri organizasyonunda görev yapan personelin statülerine göre sayıları verilmektedir.

Tablo 1: Ankara Büyükşehir Belediyesi Yaşlılara Hizmet Merkezi Personel Sayısı

BİRİM Memur İşçi Sözleşmeli Ek

dersli Hizmet alımı

(yaşlılar hizmet alımı) Toplam

Yaşlı Hizmetleri ve

Şefkat Evleri Şb. Md. 7 9 2 10 121 149

Tablodan da görüldüğü gibi, ihale personeli toplam personel sayısı içerisinde çok büyük bir yer işgal etmektedir. Evde bakım hizmetleri ihale personeli aracılığıyla yürütülmekte, belediye personeli ise hizmetlerin koordinasyonunu sağlamakta, denetimini üstlenmektedir. Bu durum, İstanbul ve Kocaeli Büyükşehir Belediyeleri’nde de benzer bir görünüm arz etmektedir.

3.5. Evde Bakım Hizmetlerinden Yararlanma Şartları

Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin evde bakım hizmetlerinden yararlanmak için Ankara ili sınırları içinde ikamet etmek, 60 yaş ve üzeri olmak ve bakıma muhtaç olma şartları aranmaktadır.

Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde evde bakım hizmetleri sadece 60 yaş ve üzeri bakıma muhtaç yaşlılara değil, 60 yaşın altında olup da % 40 engellilik raporu bulunan engelli vatandaşlara da aynı şekilde sunulmaktadır. Ancak engelli vatandaşların evde bakım hizmetleri ile Büyükşehir Belediyesi’nin engelli birimi ilgilenmektedir.

3.6. Evde Bakım Hizmetlerinden Yararlanma Süreci

Ankara ili sınırları içinde ikamet eden, eşiyle veya yalnız yaşayan 60 yaş ve üzeri yaştaki her birey Merkez’e şahsen veya birinci dereceden akrabaları aracılığıyla başvurabilmektedir. Sosyal hizmet uzmanı, hizmet almak istediği halde Merkez’e gelmekte güçlük çeken yaşlıların evine giderek incelemelerini yapmakta, yaşlının hangi hizmetlerden nasıl yararlanması gerektiğine karar vermektedir. Alacağı hizmet konusunda yaşlıyı bilgilendirmekte ve ilgili birimlere yönlendirmektedir.

Merkez üyeliği için sadece yaşlının beyanı esastır. Herhangi bir belge veya evrak istenmemekte, sadece kimlik bilgileri yeterli sayılmaktadır.

Sosyal güvencesi ve geliri olmayan ya da asgari ücretin altında bir gelire sahip olan üyeler, bütün hizmetlerden ücretsiz olarak yararlanabilmektedirler.

Merkez’e üye olan yaşlılar, tüm veya seçtikleri hizmetlerden telefonla randevu alarak yararlanmaktadırlar. Psiko-sosyal destek, sağlık, temizlik, tamirat için randevu alan üye, belirlenen günde talep ettiği hizmetten yararlanmaktadır. Merkez’in düzenlediği sosyal etkinliklere üyeler telefonla davet edilmekte ve etkinliklere üyelerin katılımı sağlanmaktadır.

3.7. Evde Bakım Hizmetlerinden Yararlanan Kişi Sayısı

2010 yılı Mayıs ayı itibariye şimdiye kadar Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin sunduğu evde bakım hizmetlerinden yararlanan kişi sayısı toplamda 29.444’tür. Bu kişilerin 14.880’ini, oransal olarak % 51’ini kadınlar, 14.564’ünü, yani % 49’unu ise erkekler oluşturmuştur. Bu anlamda evde bakım hizmetlerinden yararlananların cinsiyete göre dağılımlarının birbirine çok yakın olduğu görülmektedir.

Aşağıdaki tablodan da görüleceği gibi Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin evde bakım hizmeti götürdüğü kişi sayısı hızla artmıştır. Özellikle 2000’li yıllardan itibaren hizmet alan kişi sayısında çok ciddi artışlar söz konusu olmaya başlamıştır. Bunda, halkın hizmetlerden haberdar olmalarının ve daha fazla talep etmelerinin etkisi büyüktür.

Tablo 2: Ankara Büyükşehir Belediyesi Evde Bakım Hizmetlerinden Yararlanan Kişi Sayısı

YILLAR KİŞİ SAYISI

1994-1996 368

1997 305

1998 397

1999 520

2000 718

2001 874

2002 1009

2003 3232

2004 6056

2005 9132

2006 13.706

2007 15.704

2008 23.762

2009 28.483

2010 29.444

Bu rakamlardan yola çıkarak, Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin günde ortalama 80 kişiye evde bakım hizmeti verdiği belirtilmektedir (Kişisel görüşme, 2010).

3.8. Evde Bakım Hizmeti Kapsamında Verilen Hizmetler

Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde evde bakım hizmetleri kapsamında sağlık hizmetleri, sosyal hizmetler, psikolojik destek hizmetleri, rehberlik, refakat, danışmalık hizmetleri, sosyal ve kültürel etkinlikler, temizlik ve bakım hizmetleri, her türlü ev içi tamiratı ve ekonomik destek hizmetleri verilmektedir.

Tablo 3: Ankara Büyükşehir Belediyesi Yaşlılara Hizmet Merkezi’nde Verilen Hizmet Türleri Sayısı

VERİLEN HİZMETLER SAYI

(1994-2008) SAYI

(2009) TOPLAM

Temizlik 147.264 20.776 168.040

Sağlık 61.350 6796 68.146

Bakım-Onarım-Tamirat 23.328 1826 25.154

Psiko-Sosyal Destek 12.698 3042 15.740

Üye Kaydı 16.371 5131 21.502

Tablo incelendiğinde sunulan hizmet türleri içerisinde ağırlığın temizlik hizmetlerine ait olduğu dikkat çekmekte, bunu ikinci sırada evde sağlık hizmetleri izlemektedir. Ev içi bakım, onarım, tamirat hizmetleri ile psiko-sosyal destek hizmetlerinin de Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından sıkça verilen hizmetlerden biri olduğu görülmektedir.

Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde evde bakım hizmetlerinin sosyal boyutunun güçlü olmasının nedeni olarak belediye başkanının eski görev yerinin Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu olmasına bağlanmaktadır.

Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde, evde bakım hizmetleri kapsamında hastaneden taburcu sonrası evde bakım hizmetleri uygulanmamaktadır. Hastane maliyetlerini önemli ölçüde azalttığı ve gereksiz yere uzun süre hastane yatağı işgal edilip, hastaneye yatmak için sıra bekleyenlerin çoğalmasıyla sonuçlanan süreci en az indirgediği için Batı’da evde bakım hizmetlerinin yaygınlaşmasında önemli bir etkisi olan taburcu sonrası evde bakım hizmetlerinin uygulanmama nedeni olarak, taburcu sonrası hastanın sağlık durumunda meydana gelebilecek herhangi bir komplikasyon riskini üstlenmeyi göze alamamak gösterilmektedir (Kişisel görüşme, 2010).

3.8.1. Sağlık Hizmetleri

Ankara Büyükşehir Belediyesi Yaşlılara Hizmet Merkezi evde sağlık hizmetleri kapsamında aşağıdaki hizmetleri vermektedir.

• Genel sağlık kontrolü: Doktor ve hemşire üyeyi evinde ziyaret ederek, üyenin genel sağlık kontrollerini yapmaktadır. Ayrıca şikâyetleri dinlenen yaşlı, gerekli görüldüğünde hastanelerin ilgili bölümlerine yönlendirilmekte, yaşlı ve yakınlarına danışman hekimlik hizmeti verilmektedir. İhtiyacı olan üyeye enjeksiyon yapılmakta, serum ve sonda takılmakta, pansuman yapılmakta, tansiyon, şeker ve kolestrol düzeyi ölçülmektedir.

• Ücretsiz Check-Up: Sosyal güvencesi olmayan üyelere yılda bir kez belediye hastanesinde check-up yaptırılmaktadır.

• Acil Sağlık Hizmetleri: Yardıma muhtaç durumda olan yaşlıların kendilerinin veya yakınlarının talepleri halinde mesai saatleri içinde kurum ambulansı ile en yakın sağlık kurumuna sevkleri yapılmaktadır. Kimsesiz ve muhtaç üyenin vefatı halinde adli tıp, morg ve gasil işlemlerinin yürütülmesine yardımcı olunmakta, cenaze aracı temini ve defin işlemleri yapılmaktadır.

• Sağlık Taraması: Haftada bir gün belirlenen bir bölgede veya Merkez’de sağlık taraması yapılmaktadır. Bu esnada yaşlıların şeker, tansiyon ve kolesterol düzeyleri ölçülmektedir. Yaşlı gerekli görüldüğünde hastanelerin ilgili servislerine yönlendirilmektedir. Üyeler için ayda bir kere Merkez’de EKG ölçümü yapılmaktadır.

3.8.2. Sosyal Hizmetler

Bakıma muhtaç ve kimsesi olmayan üyelere talep etmeleri halinde malzemeleri yaşlıya ait olmak üzere haftada bir gün (en az üç çeşit) yemek yapılmakta ve bulaşıkları yıkanmaktadır. Ciddi sağlık sorunları olan, yalnız yaşayan ve bakıma muhtaç üyelerin beden temizliği, sakal-tırnak kesimi ve bakımları yapılmaktadır.

Üyelere kitap, dergi, gazete okunması, sohbet edilmesi, birlikte gezintiye çıkılması, günlük alışverişlerinde yardımcı olunması, sanatsal etkinliklerde ve akraba-dost ziyaretlerinde eşlik edilmesi gibi hizmetler de verilmektedir.

Üyenin talebi halinde telefon, elektrik, doğalgaz, su ve bunun gibi faturaların bedeli yaşlıdan alınarak gerekli merkezlere yatırılmasına yardımcı olunmaktadır.

Üyeye gerekli hallerde hukuki danışmalık hizmetleri de verilmektedir.

3.8.3. Psikolojik Destek Hizmetleri

Yalnız yaşayan üyeler öncelikli olmak üzere yaşlılar, klinik psikolog tarafından periyodik olarak evlerinde ziyaret edilmektedir. Genelde rutin olarak ayda bir defa 45 dakikalık görüşmeler yapılmaktadır. Ancak daha ciddi bir problem mevcut ise görüşmeler daha sık ve daha uzun yapılmaktadır.

Psikolog yalnızlık, stres, temel yaşam olayları (emeklilik, iş kaybı, yakın kaybı, doğal afetler vb.) sonrası uyum problemleri, iletişim çatışmaları, aile problemleri, uyku problemleri vb. gibi konularda yaşlılara psikolojik destek sağlamaktadır. Psikolojik destek hizmetleri sadece bakıma muhtaç bireye değil ailesine de verilmektedir.

Psikolog, yaşlıları ruhsal bozukluklar hakkında bilgilendirmekte, eğer gerekliyse psikiyatrik tetkik, tedavi ve terapötik müdahale amacıyla yönlendirmektedir.

3.8.4. Rehberlik, Refakat ve Danışmanlık Hizmetleri

Merkez’e bizzat ya da telefonla müracaat eden yaşlılara sosyal hizmet uzmanları tarafından hizmetler hakkında gerekli bilgiler verilmektedir.

Sosyal hizmet uzmanı yaşlıyı hizmet alacağı birime yönlendirmekte ve verilecek hizmetin takibini yapmaktadır. Üyeye hizmetin ulaşıp ulaşmadığı denetlenmekte; verilen hizmetten üyenin memnun kalıp kalmadığı öğrenilerek, memnun kalmadığı durumlarda gerekli önlemler alınmaktadır.

Merkezde çalışan sosyal hizmet uzmanları ve psikolog tarafından yaşlıların psikolojik, sosyal ve ekonomik sorunları saptanmakta ve ilgili konularda yaşlı bilgilendirilmektedir. Belirlenen sorunların çözümüne yönelik çalışmalara yapılmaktadır.

3.8.5. Sosyal ve Kültürel Etkinlikler

Yaşlıların günlük hayatını kolaylaştırırken yalnız olmadıklarını onlara hissettirmek, yaşamın güzelliklerini onlarla paylaşmak amacıyla konser, sinema, tiyatro, gezi, eğlence, kamp, yemek, piknik vb. gibi etkinlikler düzenlenmektedir.

Özel günler (Yaşlılar Haftası, resmi bayramlar, Anneler Günü, Babalar Günü, 24 Kasım Öğretmenler Günü vb.) kutlanmakta ve ev ziyaretleri yapılmaktadır. Ayrıca yaşlıların ilgi alanları ve beklentileri göz önüne alınarak çeşitli konularda Merkez’de veya belirlenen başka yerlerde konferanslar ve söyleşiler düzenlenmektedir. Yeni ve eski üyeleri kaynaştırıcı toplantılar yapılmaktadır.

3.8.6. Temizlik Hizmetleri

Merkez tarafından günlük 60 üyenin evine gidilerek temizlik hizmeti verilmektedir. Temizlik için eve dört veya beş kişiden oluşan bir ekip gitmekte, evin genel temizliği yapılmaktadır. Tozlar alınmakta, yerler silinip süpürülmekte, cam ve kapılar silinmekte, halılar temizlenmekte, mutfağın genel temizliği yapılmakta, tuvalet ve banyo temizlenmekte, varsa balkonlar yıkanmaktadır.

Üyeler iki aylık periyotlarla temizlik hizmetinden randevu alarak yararlanabilmektedirler. Üyenin talebi halinde çamaşırları, perdeleri ve nevresimleri çamaşır makinesi varsa üyenin evinde, çamaşır makinesi yoksa dışarıda yıkanmaktadır. Yıkanan perde, çamaşır ve nevresimler ütülenerek yerlerine yerleştirilmektedir.

3.8.7. Her Türlü Ev İçi Tamirat

Üyelerin yaşamlarını kolaylaştırmak amacıyla ev içi tamirat hizmetleri verilmektedir. Bu çerçevede marangozluk, elektrik ve su tesisatı tamiratları ve boya-badana işlerine yönelik hizmetler merkez tarafından verilmektedir. Yaşlıların evinde onarımı mümkün olmayan ve dışarıda tamir ettirilmesi gereken cihaz ve eşyaların tamiratı ücretleri yaşlı tarafından ödenmek kaydıyla Merkez tarafından yaptırılmaktadır.

3.8.8. Ekonomik Destek Hizmetleri

Sosyal hizmet uzmanı ilk olarak müracaat eden yaşlının sosyal güvencesi ve gelir durumunu incelemektedir. Durumu uygun görülen yaşlıya gıda ve yakacak yardımlarını alması için gerekli yazışmalar ve işlemler yapılarak muhtaç durumdaki yaşlının ücretsiz olarak merkezin tüm hizmetlerinden yararlanması sağlanmaktadır. Ayrıca giyecek ve ilaç yardımı da yapılmaktadır.

3.9. Evde Bakım Hizmetlerinin Denetimi

Ankara Büyükşehir Belediyesi Yaşlılara Hizmet Merkezi’nde görevli sosyal hizmet uzmanları, belli aralıklarla üyelerin evlerine giderek hizmetleri düzenli olarak alıp almadıklarını sormakta, memnuniyet anketleri düzenlemektedirler.

3.10. Evde Bakım Hizmetlerinin Yürütülmesinde İşbirliği İçinde Olunan Kurumlar

Yapılan mülakatlarda işbirliği içerisinde olunan herhangi bir kurumdan söz edilmemiştir.

3.11. Evde Bakım Hizmetleri Uygulamasındaki Sorunlar

Ankara Büyükşehir Belediyesi yetkilikleri, evde bakım hizmetleri uygulamasında herhangi bir sorun yaşamadıklarını belirtmişlerdir.

3.12. Evde Bakım Hizmetlerinin Geleceği ile İlgili Düşünceler

Ankara Büyükşehir Belediyesi temsilcileri, evde bakım hizmetleri dahil tüm sosyal hizmet uygulamalarının belediyeler tarafından uygulanması gerektiğini savunmaktadırlar. Bunun nedenini ise aşağıdaki şekilde açıklamaktadırlar:

Sosyal hizmetlerin tamamını belediyeler uygulamalı. İlçe belediyeleri bile uygulamalı, ama koordinasyon büyükşehir belediyesinde olmalı. Ankara Büyükşehir Belediyesi meclisinde Ankara’nın 24 ilçesinden gelen 130 tane meclis üyemiz var. İlçelerde de büyüklüğüne göre değişmekle birlikte 40, 50, 100 tane meclis üyesi var. İlçe meclis üyelerinin altında da mahalle temsilcileri var, mahalle muhtarları var. Mahalle muhtarları kendi mahallesindeki yoksulu, engelliyi, yaşlıyı, ihtiyaç sahibini ilçedeki meclis üyesine bildiriyor. Ayın ilk haftası ilçelerde, ikinci haftası büyükşehir belediyesinde toplantı yapıldığı için mahalledeki sorunlar ilçeye, ilçedeki sorunlar büyükşehir belediyesine, büyükşehirdeki sorunlar da direkt belediye başkanına ulaşıyor. Bu da mahalledeki bir sorunun büyükşehir başkanına bir ay içerisinde mutlaka ulaşacağı anlamına geliyor (Kişisel görüşme, 2010).

Dünya ülkelerinde evde bakım hizmetlerini çoğunlukla yerel yönetimler, özellikle de belediyeler yürütmektedir. Merkezi Hükümet planlama, kaynak aktarma ve denetlemekle yükümlü kılınmıştır. Bu tür bir model konusundaki görüşleri sorulduğunda ise evde bakım hizmetlerini en iyi belediyelerin yapacağını belirterek şöyle devam etmektedirler:

Evde bakım hizmetlerini belediyeler uygulamalı. Halkın ihtiyaçlarını en iyi belediyeler tespit eder, en iyi belediyeler karşılar. Bizim kapasitemiz yeterli. Ama kapasitesi yetersiz olan belediyeler var. Dengeyi sağlamak için merkezi idare formatını belirlesin ve fon aktarsın (Kişisel görüşme, 2010).

Evde bakım hizmetlerinin Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülmesi gerektiği yönündeki görüşleri ise şu şekilde yanıtlamaktadırlar:

Evde bakım sadece sağlıkla ilgili değildir ki? Kişinin sosyal ihtiyaçları ne olacak? Sağlık Bakanlığı bu insanların sosyal ihtiyaçlarını nasıl karşılayacak? (Kişisel görüşme, 2010).

Gerek teoride gerekse de pratikte, evde bakım hizmetlerinin, evde sağlık bakımı kısmının İl Sağlık Müdürlükleri, evde sosyal bakım kısmının ise belediyeler tarafından yürütülmesi gerektiğine ilişkin bazı görüşler bulunmaktadır. Bu tür bir yapılanmanın hizmetler arasında dağınıklığa ve karışıklığa yol açması kaçınılmazdır. Örneğin Hollanda’da ağırlıklı olarak İstisnai Tıbbı Harcamalar Yasası (AWBZ) çatısı altında düzenlenen uzun dönemli bakım hizmetlerinin, sağlık bakımı hizmetleri kısmı Sağlık Sigortası Yasası (ZVW), sosyal hizmetler kısmı ise Sosyal Destek Yasası (WMO) çatısı altında düzenlenmiştir. Bu yapılanma, evde bakım hizmetlerinde bölünmeye neden olmuş, her birinin kendi işleyiş kuralları olan bu farklı sistemler arasındaki koordinasyon sorununa bağlı olarak hizmetler karmaşık, dağınık ve bütünlükten uzak bir yapıya bürünmüştür. Ayrıca Hollanda’da bakım hizmeti almak isteyen bir kimsenin öncelikle hangi hizmetler için nereye başvurması gerektiği sorununu çözmesi gerekmekte, bu sorunu çözdükten sonra da üç ayrı yere başvuru yapması gerekebilmektedir (Mot, 2010: 26).

Tablo 4: Ankara Büyükşehir Belediyesi’nde Evde Bakım Hizmetleri

EVDE BAKIM HİZMETLERİ ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ

Başlangıç Tarihi 1994

Organizasyon Yapısı Yaşlı Hizmetleri ve Şefkat Evleri Müdürlüğü çatısı altında

Görev Yapan Personel Sayısı 149

Yararlanma Şartları - Ankara’da ikamet etmek

- Bakıma muhtaç olmak

- Maddi gücü yeterli olmamak

- 60 yaş ve üzeri olmak

Yararlanan Toplam Kişi Sayısı 29.444

Verilen Hizmetler Evde Tıbbi ve Sosyal Bakım Hizmetleri

Denetim Var

İşbirlikleri Yok

Hizmeti Veren Firma Özel

Evde Bakım Hizmetleri Merkezi Var

Hizmetlerin Yük Olduğu Düşüncesi Yok

Hizmetleri Devam Ettirme Arzusu Var

Hizmetlerde Yaşanan Sorunlar Yok

Hizmetleri En İyi Yerine Getirebilecek Olan Kurum Belediyeler



SONUÇ

Türkiye’de evde bakım hizmetlerinin sunumu son derece dağınık bir yapı arz etmekte, evde bakım hizmetlerinin merkezî idare, yerel yönetimler ve özel sektör tarafından sunumuna yönelik birçok yasal düzenleme bulunmaktadır. Bu yasal düzenlemeler son derece karmaşık, birbirinden kopuk esaslar içermektedir. Bu çerçevede, evde bakım hizmetlerinin merkezî idare ve yerel yönetimler tarafından sunumuna yönelik düzenlemeler ekonomik açıdan zor durumda olan bakıma muhtaçları şemsiye altına alırken, özel sektörün sunumuna yönelik düzenlemeler ise ekonomik açıdan güçlü durumdaki bakıma muhtaçlara yönelmektedir. Bu da, Türkiye’de evde bakım hizmetlerinden, ya ekonomik yoksunluk içerisinde olan ya da ekonomik olarak nispeten güçlü durumdaki bakıma muhtaçların yararlandığı, dolayısıyla bu iki gelir grubunun arasında bulunan orta gelir grubu bakıma muhtaçların sistemden dışlandığı bir tablonun ortaya çıkması ile sonuçlanmaktadır.

Sosyal devlet anlayışının bir uzantısı olarak toplumun her ferdinin sosyal hizmetlerden adil bir şekilde yararlanması gerekmektedir. Sosyal hizmetler içerisinde önemli bir yeri olan evde bakım hizmetleri açısından, yukarıda açıklanan nedenlerden ötürü, Türkiye’de büyük bir eşitsizliğin söz konusu olduğu gayet açıktır. Üstelik evde bakım hizmetleri, yaşlanan Türkiye nüfusu için büyük önem ve aciliyet arz eden bir konudur. Dolayısıyla Türkiye’nin bir an önce evde bakım hizmetleri sistemini düzenleyen, eşitsizlikleri ortadan kaldıran bir yapı inşa etmesi gerekmektedir. Bu yapının inşası da ancak ve ancak sosyal bakım sigortasının kurulması ile mümkün olacaktır. Ekonomik açıdan zayıf ve güçlü bakıma muhtaçları kapsayan mevcut evde bakım sisteminde en büyük eksikliği oluşturan bakım sigortasının kurulması ile orta gelir mensubu bakıma muhtaçların da evde bakım hizmetlerine erişmesi mümkün hale gelecektir. Böylece toplumun tüm fertleri bakım güvence sistemi çatısı altında yer almış olacaktır.

Bakım sigortasının ihdas edilmesi ile birlikte, evde bakım hizmetlerinin yürütülmesi belediyelere bırakılmalıdır. Yerel yönetimler/belediyeler halka en yakın kurumlar olmaları nedeniyle, halkın ihtiyaçlarını ve beklentilerini en etkin şekilde karşılayabilecek kurumlar olarak nitelendirilmektedirler. Ayrıca sosyal refah hizmetleri yerel nitelikli hizmetler olarak sınıflandırılmakta, dolayısıyla bu hizmetlerin yerel yönetimler tarafından sunulması gerektiği benimsenmektedir.

Evde bakım hizmetlerinin belediyeler tarafından uygulandığı ülkelerde merkezi idare ortak yönetim planları ve mali mekanizmalar yoluyla belediyeler arasındaki farklılıkları dengelemeye ve risk ayarlaması yapmaya çalışmaktadır. Çünkü her belediyenin özellikleri aynı değildir. Buna göre kesilen primler ulusal fon havuzunda toplanmakta ve belediyelere, belediyenin nüfus yapısına ve gelirlerine göre, tahsis edilmektedir. Ayrıca belediyelere ciddi açıklarında yardım etmek amacıyla kurulan ek bir fon bulunmaktadır.

Türkiye’deki belediyelerin en önemli eksikliklerden biri belediyelerdeki araştırma faaliyetlerinin eksikliğidir. Belediyeler sınırları içerisindeki nüfusun genel özelliklerini bilmek zorundadırlar. Çünkü hizmetlerin daha sağlıklı bir şekilde planlaması ve yürütülmesi ancak bu şekilde mümkün olacaktır. Buna bağlı olarak yapılan çalışmalarla ilgili istatistiki verileri derlemek de hizmetlerin kapsamını ve gelişim seyrini takip etmek açısından yol gösterici olacaktır. Dolayısıyla bakım sigortası uygulamasına geçmeden önce Türkiye’deki belediyelerde uzman kişilerden oluşan araştırma birimleri kurulmalı, her belediye kendi bakıma muhtaç kişi haritasını çıkarmalı, bu konuda projeksiyonlar hazırlamalıdır.

Evde bakım hizmetlerinin yürütülmesinde kurumlar arasında işbirliği ve koordinasyon sağlanması hizmetlerin etkinliğinin sağlanması açısından büyük önem arz etmektedir. Bu çerçevede belediyelerde kurulacak olan evde bakım merkezlerinin bu görevi yerine getirmesi uygun olacaktır.

KAYNAKÇA

AKSAYAN, Seçil ve Güler CİMETE (1998), “Evde Bakım Kavramı”, I. Ulusal Evde Bakım Kongresi Kitabı, Marmara Üniversitesi, 24-26 Eylül, İstanbul, s. 1-6.

ARNO, Peter S., Karen A. BONUCK and Robert PADGUG (1994), “The Economic Impact of High-Technology Home Care”, The Hastings Center Report, Vol. 24, No. 5. (Sep.-Oct.), p. S15-S19.

BULUT, Işıl (2001), “Evde Bakım Hizmetleri ve Sosyal Hizmet”, İnsani Gelişme ve Sosyal Hizmet, Prof. Dr. Nesrin Koşar’a Armağan, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Hizmetler Yüksekokulu, Yayın No: 009, Ankara, s. 33-37.

DAVEY, Adam and Demi PATSIOS (1999), “Formal and Informal Community Care to Older Adults: Comparative Analysis of the United States and Great Britain”, Journal of Family and Economic Issues, Vol. 20(3), Fall, p. 271-299.

DPT (2007), Türkiye’de Yaşlıların Durumu ve Yaşlanma Ulusal Eylem Planı, Sosyal Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü, Yayın No: DPT: 2741, Ankara.

HAVENS, Betty (1999), Home Care Issues at the Approach of the 21st Century from a World Health Organization Perspective, World Health Organization, Manitoba- Canada.

KANE, Rosalie A. (1999), “Goals of Home Care: Therapeutic, Compensatory, Either, or Both?”, Journal of Aging And Health, Vol. 11, No. 3, August, p. 299-321.

KARAHAN, Azize ve Seval GÜVEN (2002), “Yaşlılıkta Evde Bakım”, Geriatri Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 4, s. 155-159.

MOT, Esther (2010), The Dutch System of Long-Term Care, CPB Netherlands Bureau for Economic Policy Analysis Document, No: 204, March, Netherlands.

TÜİK (2009), Türkiye İstatistik Yıllığı 2009, Türkiye İstatistik Kurumu Matbaası, Ankara.





Ali SEYYAR - Cihan Selek ÖZ    
42. Sayıdan    



  Haberler
 
 

Bu yıl ülkemizde yaz mevsimi alışıldık mevsimler şartların ötesinde, bol yağmurlu olarak geçiyor

 
YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ ve BELEDİYELER
Ahmet Hamdi AYDIN
E-BELEDİYECİLİK YA DA DİJİTAL KENTLER
M. Akif ÇUKURÇAYIR
KENTSEL KALKINMA ve SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI
Erol KAYA
BDP’li BELEDİYELER NE YAPMAK İSTİYOR?
Hulusi ŞENTÜRK
Son Sayıdan Tüm Yazılar
En Çok Okunanlar